Cennetü'l-Bakî Ziyareti: Tarihi, Saatleri ve Adabı

Cennetü'l-Bakî, Medine'de Mescid-i Nebevî'nin hemen yanındaki tarihî kabristandır ve Hz. Peygamber'in ailesinden birçok kişi ile binlerce sahabinin kabrini barındırır. Bugün ziyaret, kabristanın açık olduğu kısa zaman dilimlerinde, selam ve dua ile yapılır; kadınlar için ayrı bir düzen uygulanır. Bu rehber Bakî'nin tarihini, burada medfun olan önemli şahsiyetleri, ziyaret düzenini ve kabir ziyareti adabını anlatır.

Cennetü'l-Bakî Nerededir?

Cennetü'l-Bakî, Mescid-i Nebevî'nin güneydoğusunda, mescidin avlusundan birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir. Tarihî adı Bakîu'l-Garkad'dır ve TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Müslümanların Medine'de kurduğu ilk mezarlıktır. Buraya ilk defnedilen sahabi Osman b. Maz'ûn'dur. Kabristan bugün de kullanılmaktadır; Medine'de vefat edenlerin yanı sıra Medine'de hayatını kaybeden hac ve umre yolcuları da genellikle burada toprağa verilir.

Cennetü'l-Bakî'de Kimler Medfundur?

Cennetü'l-Bakî'de Hz. Peygamber'in ailesinden ve ashabından pek çok kişi medfundur. Kaynaklarda en çok anılanlar şunlardır:

• Üçüncü halife Hz. Osman.
• Hz. Peygamber'in kızları Hz. Zeyneb, Hz. Rukıye ve Hz. Ümmü Külsûm.
• Hz. Hatice ve Hz. Meymûne dışındaki eşleri; Hz. Âişe ve Hz. Hafsa bunlar arasındadır.
• Hz. Peygamber'in küçük yaşta vefat eden oğlu İbrahim.
• Amcası Hz. Abbas ve torunu Hz. Hasan.
• İlk defnedilen sahabi Osman b. Maz'ûn ile Mâlikî mezhebinin imamı İmam Mâlik.

Hz. Fâtıma'nın kabrinin yeri ise kaynaklarda tartışmalıdır; bir kısım rivayet onun Bakî'de, bir kısmı Hz. Peygamber'in evinde defnedildiğini söyler.

Hz. Peygamber Bakî'yi Neden Ziyaret Ederdi?

Hz. Peygamber, Bakî'yi sık sık ziyaret eder ve orada yatanlar için dua ederdi. Hz. Âişe'den gelen ve Müslim'in Sahîh'inde yer alan rivayete göre Hz. Peygamber bazı geceler Bakî'ye gidip kabristandakiler için bağışlanma dilemiştir. Aynı eserde, kabristana gelindiğinde okunmak üzere öğrettiği selam da nakledilir: “Esselâmü aleyküm ey bu diyarın mümin sakinleri; biz de inşallah size katılacağız.”

Kabir ziyaretinin amacı, Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun da hatırlattığı gibi, ahireti hatırlamak ve vefat edenler için dua etmektir. Bakî ziyareti de bu anlamıyla, Medine günlerinin tefekkür ağırlıklı duraklarından biridir.

Cennetü'l-Bakî Ne Zaman Ziyarete Açık?

Cennetü'l-Bakî her saat açık değildir; uygulamada kapılar genellikle sabah namazından sonra birkaç saat, ikindi namazından sonra ise daha kısa bir süre erkek ziyaretçilere açılır. En uygun zaman, havanın serin ve kalabalığın görece az olduğu sabah namazı sonrasıdır. Açılış saatleri Ramazan, hac mevsimi ve güvenlik düzenlemelerine göre değişebildiği için ziyaret gününü kafile rehberinizle birlikte planlayın.

Kapıda kısa bir kuyruk oluşabilir; kabristan içinde belirlenen yürüyüş yollarının dışına çıkmamanız ve görevlilerin yönlendirmelerine uymanız beklenir. Ziyaret genellikle 20–30 dakika içinde tamamlanır.

Kadınlar Cennetü'l-Bakî'yi Ziyaret Edebilir mi?

Dinî açıdan kadınların kabir ziyareti caizdir; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, Hz. Peygamber'in kabir ziyaretini bir dönem yasakladıktan sonra serbest bıraktığını ve bu iznin kadınları da kapsadığını belirtir. Ancak Cennetü'l-Bakî'de mevcut idari uygulamaya göre kadın ziyaretçiler kabristanın içine alınmamaktadır.

Kadınlar, kabristanın duvarları boyunca uzanan alanlardan veya Mescid-i Nebevî avlusunun Bakî'ye bakan tarafından selam verip dua edebilir. Bu, ziyaretin manevi değerinden bir şey eksiltmez; selam ve dua uzaktan da ulaşır. Medine'de kadın misafirlere yönelik diğer düzenlemeleri kadınlar için umre rehberimizde bulabilirsiniz.

Kabir Ziyareti Adabı

Cennetü'l-Bakî'de kabir ziyareti adabı, sünnete uygun selam ve dua ile sükûnetten ibarettir. Ziyaret sırasında şu noktalara dikkat edin:

• Kabristana girerken yukarıdaki selamı verin; ardından orada yatanlar ve bütün müminler için dua edin.
• Kur'an'dan bildiğiniz sureleri okuyup sevabını vefat edenlere bağışlayabilirsiniz; Hanefî mezhebine göre bu caizdir.
• Kabirlerin üzerine basmayın, oturmayın ve kabir taşlarına dayanmayın.
• Yüksek sesle konuşmaktan, ağlayıp feryat etmekten ve dünya işleriyle meşgul olmaktan kaçının.
• Kabirlere mum, kâğıt, para veya kumaş bırakmayın; dua yalnızca Allah'a yapılır, kabirde yatanlardan bir şey istenmez.
• Görevliler kabristanda fotoğraf ve video çekimini genellikle engeller; konuyu umrede fotoğraf çekmek caiz mi yazımızda ele aldık.

Ziyarette okunabilecek dualar ve zikirler için umrede zikir ve dua rehberimize bakabilirsiniz.

Bakî'nin Bugünkü Görünümü

Cennetü'l-Bakî bugün sade bir kabristan görünümündedir; geçmişte kabirlerin üzerinde bulunan kubbe ve türbeler, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin aktardığına göre 1925–1926 yıllarında yıkılmıştır. Kabirler alçak taşlarla işaretlidir ve çoğunun üzerinde isim yazmaz.

Bu nedenle hangi kabrin kime ait olduğunu yerinde tabelalardan öğrenmek mümkün değildir; kafile rehberleri genellikle kabristanın girişinde veya dışında önemli kabirlerin yaklaşık yerlerini anlatır. Ziyaretten önce kimlerin burada yattığını bilmek, ziyaretin anlamını derinleştirir.

Bakî Ziyaretini Medine Programına Yerleştirmek

Cennetü'l-Bakî ziyareti, Mescid-i Nebevî'de kılınan sabah namazının hemen ardından yürüyerek yapıldığında en rahat hâlini alır. Bu ziyareti Ravza randevunuzla aynı güne denk getirmek isterseniz saatleri önceden hesaplayın; Ravza randevusu ve adabı için Ravza ve Mescid-i Nebevî rehberimize bakabilirsiniz.

Uhud Şehitliği, Kubâ ve Kıbleteyn gibi araçla gidilen duraklar genellikle ayrı bir yarım günlük turda ziyaret edilir; bunları Uhud, Kubâ ve Kıbleteyn rehberimizde anlattık. Şehirdeki tüm ziyaret noktalarının listesi ise Medine'de gezilecek yerler rehberimizde yer alıyor.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Bakî Mezarlığı — TDV İslâm Ansiklopedisi
2. 2.Kadınlar kabir ziyaretinde bulunabilirler mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu