Hedy, hac veya umre sebebiyle Harem bölgesinde kesilen kurbandır. Hanefî mezhebine göre temettu ve kıran haccı yapanların şükür kurbanı kesmesi vaciptir; yalnız hacca niyet edilen ifrad haccında gerekmez. Bu kurban bayramın ilk üç gününde ve Harem sınırları içinde kesilir; Türkiye'de kesilmesi geçerli değildir. Kurban kesme imkânı bulamayan kişi, üçü hac sırasında ve yedisi dönüşte olmak üzere on gün oruç tutar.
Hacda kesilen kurbana hedy denir ve Hanefî mezhebine göre temettu ile kıran haccı yapanların şükür kurbanı kesmesi vaciptir; yalnız hacca niyet edilen ifrad haccında kurban gerekmez. Hedy, bayramın ilk üç gününde Harem bölgesinde kesilir ve memlekette kestirilmesi geçerli olmaz. Bu yazıda hedyin bayram kurbanından farkını, kimlere gerektiğini, kesim zamanı ve yerini, kurban yerine tutulan orucu ve uygulamada kurbanın nasıl kestirildiğini açıklıyoruz.
Hedy Nedir, Bayram Kurbanından (Udhiyye) Farkı Ne?
Hedy, hac veya umre yapanların Harem bölgesinde kestiği kurbandır. Temettu ve kıran haccı yapanların kestiği hedy, Allah'ın aynı mevsimde hem hac hem umre nasip etmesine karşılık bir şükür kurbanıdır. Udhiyye ise Kurban Bayramı'nda imkânı olan Müslümanların kestiği bayram kurbanıdır ve hacla doğrudan ilgisi yoktur.
Bu iki kurban birbirinin yerine geçmez. Diyanet'e göre Hanefî mezhebinde tercih edilen görüş, hac yapmakta olan kişinin seferî olsun olmasın udhiyye kurbanı kesmekle yükümlü olmadığı yönündedir; ancak dileyen kesebilir. Şâfiî mezhebine göre ise udhiyye, hacda olsun olmasın imkânı olan herkes için müekked sünnettir.
Hangi Hac Türünde Kurban Gerekir?
Kurbanın gerekip gerekmediği, hacının niyet ettiği hac türüne ve hac sırasında bir vacibi terk edip etmediğine bağlıdır:
- İfrad haccı: Yalnızca hacca niyet edilir; şükür kurbanı gerekmez, isteyen nafile kurban kesebilir.
- Temettu haccı: Aynı yılın hac aylarında önce umre, sonra hac yapılır; şükür kurbanı vaciptir.
- Kıran haccı: Hac ve umre tek ihramla birlikte yapılır; şükür kurbanı vaciptir.
- Ergenlik çağına girmemiş çocuklar: Temettu veya kıran haccında kurban kesmekle yükümlü değildir.
- Ceza kurbanları: Bir vacibin terki veya bazı ihram yasaklarının çiğnenmesi durumunda gerekir.
Hac türleri arasındaki farkı adım adım hac rehberindeki karşılaştırma tablosunda, hac ile umrenin genel farklarını ise hac ile umre arasındaki fark yazımızda görebilirsiniz.
Hedy Kurbanı Ne Zaman ve Nerede Kesilir?
Hanefî mezhebine göre temettu ve kıran kurbanı bayramın ilk üç gününde kesilir; bundan önce kesilemez. Kurban bu günlerden sonraya bırakılırsa İmam Ebû Hanîfe'ye göre ayrıca ceza gerekir. Şâfiî mezhebine göre ise temettu kurbanı umre tamamlandıktan sonra, hac ihramından önce de kesilebilir.
Kesim yeri Harem bölgesidir. Diyanet'e göre temettu ve kıran kurbanları bayram kurbanından farklı olduğu için hacı memleketine döndükten sonra Türkiye'de kestirilirse geçerli olmaz; aynı kural ceza kurbanları için de geçerlidir. Kurbanlık olarak koyun veya keçi ya da sığır veya devenin yedide bir hissesi kesilir; hayvanın bayram kurbanında aranan yaş ve sağlık şartlarını taşıması gerekir.
Kurban, Taşlama ve Tıraş Sırası Neden Önemli?
Şükür kurbanı, bayramın ilk günü Akabe cemresi taşlandıktan sonra ve tıraştan önce kesilir. İmam Ebû Hanîfe'ye göre Akabe cemresini taşlama, kurban kesme ve tıraş olma arasındaki sıra vaciptir ve bu sıraya uymayana dem gerekir. Diyanet'e göre İmam Ebû Yûsuf ile İmam Muhammed'in, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin görüşünde bu sıra sünnettir; günümüzde fetva ve uygulama, sıraya uymayana ceza öngörmeyen görüşü esas alır. Hz. Peygamber'e "kurban kesmeden tıraş oldum" gibi sıra değişiklikleri sorulduğunda "olur, zorluk yok" buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Menâsik, 57-67; İbn Mâce, Menâsik, 84).
Kurban vekâletle kestirildiğinde hacı kesim anını görmediği için, kurbanın kesildiği bilgisi gelmeden tıraş olmamak Hanefî görüşüne uygun ve ihtiyatlı olan yoldur. Kafilenizin bildirdiği kesim günü ve saatinden sonra tıraş olun. Diyanet Hac İlmihali'ne göre ikinci tehallül (eşle ilgili yasağın da kalkması) için Akabe cemresini taşlama, kurban kesme, tıraş, ziyaret tavafı ve sa'yin tamamlanmış olması gerekir. Taşlamanın ayrıntıları için şeytan taşlama rehberine, tıraşın adabı için tıraş ve ihramdan çıkış rehberine bakabilirsiniz.
Kurban Kesme İmkânı Olmayan Ne Yapar?
Temettu veya kıran haccı yapan ve kurban kesme imkânı bulamayan kişi, kurban yerine on gün oruç tutar: üç günü hac sırasında, yedi günü hac bittikten sonra, örneğin memleketine döndüğünde (Bakara 2:196). Hanefîlere göre hac sırasındaki üç günlük oruç, ihrama girdikten sonra ve en geç Arefe gününe kadar tutulmalıdır.
Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre kurban kesme imkânı olan kişi bunun yerine oruç tutamaz. İmkânsızlık nedeniyle oruç tutan kişi kurban günleri içinde kurban kesme imkânı bulursa kurban kesmesi gerekir; bu imkânı kurban günleri geçtikten veya tıraş olduktan sonra bulursa oruç yeterli olur.
Ceza Kurbanları: Dem ve Bedene
Ceza kurbanı, hacda bir vacibin terk edilmesi veya bazı ihram yasaklarının çiğnenmesi sebebiyle kesilen kurbandır. Hanefî fıkhında çoğu durumda gereken ceza, dem denilen bir koyun veya keçidir; Arafat vakfesinden sonra ve ihramdan çıkmadan önce eşle cinsel ilişki gibi ağır ihlallerde ise bedene, yani bir sığır veya deve gerekir. Bazı küçük ihlallerde kurban yerine sadaka yeterli olur.
Ceza kurbanları da Harem bölgesinde kesilir; Hanefîlere göre gerekme sebebi ortaya çıktıktan sonra her zaman kesilebilir. Hangi ihlale hangi cezanın gerektiği kişinin durumuna göre değiştiği için, bir hata yaptığınızı düşündüğünüzde kafilenizdeki din görevlisine danışın. İhram yasakları için ihram yasakları rehberine göz atabilirsiniz.
Hacda Kurban Uygulamada Nasıl Kestirilir?
Hacıların büyük çoğunluğu kurbanını kendisi kesmez; kurban kalabalık ve sağlık kuralları nedeniyle Harem bölgesindeki yetkili kesim yerlerinde, organizasyon veya resmi bir kurum aracılığıyla vekâletle kestirilir. Vekâlet verirken kurbanın türünü (şükür veya ceza kurbanı), sayısını ve kimin adına kesileceğini açıkça belirtmek, kesim gününü ve saatini öğrenmek ve varsa makbuzu saklamak önemlidir.
Temettu ve kıran hacıları şükür kurbanının etinden yiyebilir; ceza kurbanının etinden ise sahibi yiyemez ve et ihtiyaç sahiplerine verilir. Diyanet organizasyonunda kurbanlar vekâlet yoluyla İslam Bankası aracılığıyla kestirilir. Kurban bedelinin ücrete dâhil olup olmadığını kayıt yaptırdığınız müftülükten veya organizasyonunuzdan yazılı olarak teyit edin. Haccın aşamaları için hac rehberi sayfasına bakabilirsiniz. Bayram günlerinin genel akışını hac günlük programları sayfasında bulabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Kaynaklar
- 1.Hacda kurban ne zaman kesilir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
- 2.Hacca giden kişinin hacla ilgili kurbanları memleketinde kesilebilir mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
- 3.Temettu veya kıran haccına niyet eden bir kimse kurban kesme imkânına sahip olduğu hâlde bunun yerine oruç tutabilir mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
- 4.Hac ibadetini yapan kişi, ayrıca memleketinde de kurban kesmekle yükümlü müdür? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
- 5.Hac İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü
- 6.Hac ve umre fetvaları — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü
İslamtur Din Hizmetleri Danışmanı
İslamtur Yayın Kurulu
İslamtur Bilgi Merkezi, hac ve umre yolculuğunu planlayan misafirler için dinî ve pratik rehberler hazırlar. Kişisel dinî durumlarınız için din görevlisine danışmanızı öneririz. Bu yazıyla ilgili sorularınız için bizimle iletişime geçin.
