Nafile Tavaf Nedir? Tavafta Kur'an Okuma ve Zikir

Nafile tavaf, umre veya hac menâsikinin bir parçası olmadan, Mekke'de kalınan günlerde yalnızca sevap için yapılan tavaftır; halk arasında içinde bol Kur'an okunduğu için bazen “tilavet tavafı” diye de anılır. Fıkıh kitaplarında “tilavet tavafı” adıyla ayrı bir tavaf türü yoktur; yapılan şey, nafile tavaf sırasında Kur'an okumak ve zikretmektir. Bu yazı nafile tavafın nasıl yapıldığını, abdest ve namaz gibi kurallarını ve tavafta Kur'an okurken dikkat edilecekleri anlatır.

Nafile Tavaf Nedir? “Tilavet Tavafı” Ayrı Bir Tavaf mı?

Diyanet İşleri Başkanlığı tavafları hükümlerine göre farz, vacip, sünnet ve nafile olmak üzere dörde ayırır; yapılış şekline göre ise kudüm, ziyaret, veda, umre, nezir, nafile ve tahiyyetü'l-mescid tavafı olarak yedi çeşit sayar. Bu sınıflamada “tilavet tavafı” adında bir tavaf bulunmaz. Nafile tavaf, Mekke'de bulunulan süre içinde herhangi bir menâsik yükümlülüğü olmadan, gönüllü olarak yapılan tavaftır.

“Tilavet” Kur'an okumak demektir. Dolayısıyla “tilavet tavafı” ifadesi, yeni bir ibadet türünü değil, nafile tavafı Kur'an okuyarak ya da zikrederek geçirmeyi anlatan bir deyiş olarak anlaşılmalıdır. Diyanet'e göre tavafların hükmü ve adı farklı olsa da yapılış şekli ve şartları aynıdır; nafile tavaf da bu kurallara tabidir.

Nafile Tavaf Ne Zaman Yapılır?

Nafile tavafın belirli bir vakti yoktur; Mekke'de kalınan süre boyunca gece veya gündüz, dilediğiniz kadar yapılabilir. Umre tamamlanıp ihramdan çıkıldıktan sonra normal kıyafetle yapılır. Diyanet'e göre umre tavafı ile sa'y arasında veya sa'yden sonra tıraş olup ihramdan çıkmadan önce nafile tavaf yapmak da umrenin geçerliliğine engel değildir; ancak bu durumda ihram yasaklarına uyulmaya devam edilir ve nafile tavafın namazı ayrıca kılınır.

Tavafın kendisi kerahet vakitlerinde de yapılabilir; Hanefî mezhebine göre bu vakitlere denk gelen tavaf namazı ise vakit çıktıktan sonra kılınır. Mekke'de kalınan günlerde nafile tavafı, farz namazlardan önce veya sonra kalabalığın azaldığı saatlere yerleştirmek hem daha rahat hem de daha huşulu bir tavaf sağlar.

Nafile Tavaf Nasıl Yapılır?

Nafile tavaf, umre tavafıyla aynı usulle yapılır: Hacerülesved hizasından başlanır, Kâbe sola alınarak yedi şavt tamamlanır ve ardından iki rekât tavaf namazı kılınır. Farkları şunlardır:

• Sa'y yapılmaz: Sa'y yalnızca hac ve umre menâsikinin parçasıdır; nafile tavaftan sonra sa'y gerekmez.
• Iztıba ve remel yapılmaz: Bu iki sünnet, yalnızca ardından sa'y yapılacak tavaflarda erkekler için uygulanır.
• İhram gerekmez: İhramdan çıkmış kişi nafile tavafı normal kıyafetiyle yapar.
• Tavaf namazı kılınır: Her yedi şavtlık tavaftan sonra iki rekât namaz kılınır; birden fazla tavaf peş peşe yapılsa bile her birinin namazı ayrıca kılınmalıdır.

Tavafın adım adım yapılışı, istilam ve şavt sayımı için umre tavafı nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Nafile Tavafta Abdest ve Temizlik

Diyanet'e göre Hanefî mezhebinde tavafı abdestli yapmak vaciptir ve bu kural nafile tavaf için de geçerlidir. Nafile tavaf abdestsiz yapılırsa her şavt için sadaka gerekir; Hanefî mezhebindeki bir başka görüşe göre tek bir sadaka yeterlidir. Cünüp veya âdetli hâlde yapılan nafile tavaf ise dem gerektirir. Bu şekilde yapılan tavaf daha sonra temiz olarak yeniden yapılırsa ceza düşer.

Şâfiî mezhebine göre ise hadesten temizlik tavafın geçerlilik şartıdır; abdestsiz, cünüp veya âdetli olarak yapılan bütün tavaflar geçersizdir. Her iki mezhebe göre de âdet dönemindeki kadınlar nafile tavaf yapmamalıdır; bu dönemde Mescid-i Haram dışında dua, zikir ve tefekkürle vakit geçirilebilir. Konunun ayrıntıları için adet döneminde umre ve tavaf yazısına bakabilirsiniz.

Tavafta Kur'an Okumak, Dua ve Zikir

Diyanet'in derlediği hadise göre Kâbe'yi tavaf etmek namaz kılmak gibidir; ancak tavafta konuşulabilir ve konuşan kişi yalnızca hayırlı şeyler konuşmalıdır (Tirmizî, Hac, 112). Tavaf sırasında belirli bir dua okumak zorunlu değildir; kişi Kur'an okuyabilir, zikredebilir, salavat getirebilir veya kendi diliyle dua edebilir. Diyanet'e göre Kur'an'da geçen ya da Hz. Peygamber ve sahabeden rivayet edilen duaları okumak yerinde olsa da bunları aynen okumak şart değildir; en güzeli, içten gelerek dua etmektir.

Tavafta Kur'an okurken sesin ayarı önemlidir. Diyanet'e göre insanların işine engel olabilecek ortamlarda kişinin Kur'an'ı kendisinin duyabileceği şekilde okuması gerekir. Tavaf alanı binlerce kişinin kendi dua ve zikriyle meşgul olduğu bir yer olduğundan, Kur'an'ı ve duaları kısık sesle okumak hem Kur'an'ın saygınlığına hem de çevredekilerin huşuuna uygun olan davranıştır. Tavafta okunabilecek kısa zikirler için umrede zikir ve dua rehberi, Harem'de Kur'an okumaya elverişli zamanlar için Kur'an okumak için en uygun umre dönemleri yazılarından yararlanabilirsiniz.

Kur'an Okurken Pratik Öneriler

Tavaf sırasında Kur'an okumak isteyenler için birkaç pratik öneri, hem akışı bozmamayı hem de okumaya odaklanmayı kolaylaştırır:

• Ezberinizdeki kısa sureleri tercih edin (umrede İhlâs ve kısa sureler); yürürken mushaf veya telefon ekranına bakmak kalabalıkta çarpışmaya yol açabilir.
• Mushaftan okumak istiyorsanız kalabalığın az olduğu saatleri veya metafın dış hatlarını seçin.
• Tavaf boyunca aynı sureyi tekrarlamak yerine her şavtta farklı bir sure veya dua belirlemek, şavt sayısını takip etmeye de yardımcı olur.
• Uzun tilavet için tavaf sonrasında Mescid-i Haram'da oturup okumayı planlayın.

Nafile Tavafın Fazileti ve Tavaf mı, Umre mi?

Kâbe'yi tavaf etmek, yalnızca Mescid-i Haram'da yapılabilen bir ibadettir; bu yüzden Mekke'de geçirilen günlerde nafile tavaf, oraya özgü bir fırsat olarak görülür. Diyanet'in sınıflamasında Mescid-i Haram'a girildiğinde yapılan tahiyyetü'l-mescid tavafı da tavaf çeşitleri arasında sayılır; umre ihramıyla gelen kişi ise doğrudan umre tavafını yapar.

Mekke'de kalınan günlerde tekrar umre mi, yoksa nafile tavaf mı yapılması gerektiği sık sorulur. Diyanet, temettü haccı yapanlar için umreden sonra hac ihramına girinceye kadar tekrar umre yapmanın caiz olduğunu, ancak bu kişiler için daha faziletli olanın umre değil tavaf yapmak olduğunu belirtir. Umre döneminde birden fazla umre yapmak da caizdir; bu konudaki görüşler için umre yılda kaç defa yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Nafile Tavafı Planlarken Dikkat Edilecekler

Nafile tavaf gönüllü bir ibadet olduğu için farz namazları, dinlenmeyi ve sağlığı ihmal etmeden planlanmalıdır. Uzun süre sıcakta ve kalabalıkta yürümek, özellikle yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için yorucu olabilir.

• Namaz vakitleri: Farz namaz için kamet getirildiğinde tavafa ara verilir; namazdan sonra kalınan yerden devam edilir.
• Kalabalık: Cuma günleri, Ramazan gecelerinde ve namaz vakitlerine yakın saatlerde yoğunluk artar; üst katlarda tavaf daha uzun ama daha az kalabalıktır.
• Ayak sağlığı: Günde birden fazla tavaf yapanlarda ayak şişliği ve su toplaması sık görülür; rahat bir terlik ve düzenli dinlenme önemlidir.
• Sıvı: Mescid-i Haram içindeki zemzem sebillerinden düzenli su için.

Günlük namaz ve ibadet planınızı oluşturmak için umrede namaz vakitleri ve cemaat yazısı, umrenin tüm adımları için umre nasıl yapılır rehberi yol gösterir.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Tavaf nedir ve kaç çeşit tavaf vardır? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
2. 2.Abdestsiz, cünüp veya âdetli olarak kudüm veya nâfile tavaf yapmanın hükmü nedir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
3. 3.Kişi, umre tavafı ve sa'yi arasında veya sa'yini yaptıktan sonra ihramdan çıkmadan önce nâfile tavaf yapabilir mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
4. 4.Okunan Kur'ân-ı Kerîm'i dinlemenin hükmü nedir? İnsanların başka işlerle meşgul olduğu bir ortamda açıktan Kur'ân-ı Kerîm okunabilir mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
5. 5.Hac veya umre için Mekke'de bulunanlar, umre yaptıktan sonra kalan günlerde yeni bir umre yapmayı mı, yoksa bunun yerine nafile tavafı mı tercih etmelidirler? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
6. 6.Hadislerle Hac ve Umre — Diyanet İşleri Başkanlığı