Umre Tavafı Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Umre tavafı, Hacerülesved hizasından başlanarak ve Kâbe sola alınarak Kâbe'nin etrafında yedi şavt dönmektir; umrenin rüknüdür ve yapılmadıkça umre tamamlanmaz. Hanefî mezhebine göre tavafı abdestli yapmak vaciptir; erkekler ıztıba ve ilk üç şavtta remel yapar, tavafın ardından iki rekât tavaf namazı kılınır. Bu rehber tavafın yapılışını, farz-vacip-sünnet ayrımını ve tavaf sırasında karşılaşılan sorunların çözümünü anlatır. Umrenin tüm adımları için umre nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Tavaf Nedir ve Umrede Hangi Tavaf Yapılır?

Tavaf sözlükte bir şeyin etrafında dönmek demektir; dinî terim olarak Diyanet'in tanımıyla Hacerülesved hizasından başlanarak ve Kâbe sola alınarak Beytullah'ın etrafında yedi defa dönmektir. Her bir tura şavt denir. Umre tavafı umrenin rüknüdür: umreye niyet eden kişi bu tavafı yapmadıkça umresini tamamlamış olmaz.

Diyanet tavafları hükmüne göre farz, vacip, sünnet ve nafile olarak ayırır. Hac ve umre yolculuğunda karşılaşılan başlıca tavaflar şunlardır:

• Umre tavafı: Umrenin rüknü olan ve bu yazının konusu olan tavaf.
• Kudüm tavafı: Mekke'ye ilk gelişte yapılan sünnet tavaf; umre ihramıyla gelen kişi doğrudan umre tavafını yapar.
• Ziyaret tavafı: Haccın rüknü olan ve Arafat vakfesinden sonra yapılan tavaf.
• Veda tavafı: Hac yapan âfâkîlerin (mikat dışından gelenlerin) Mekke'den ayrılmadan önce yaptığı tavaf.
• Nafile tavaf: Mekke'de kalınan sürede sevap için yapılan tavaf.

Bu tavafların yapılış şekli ve şartları aynıdır; farkları hükümlerinde ve isimlerindedir. Iztıba ve remel ise yalnızca arkasından sa'y yapılacak tavaflarda uygulanır.

Tavafa Başlamadan Önce Nelere Dikkat Edilir?

Tavafa başlamadan önce abdestli olmak, avret yerlerinin örtülü olması ve temiz bir kıyafet gerekir. Diyanet'e göre tavafı abdestli yapmak Hanefî mezhebinde vacip, diğer mezheplerde farzdır; Şâfiî mezhebinde abdestsiz yapılan tavaf geçersiz sayılır. Hanefî'ye göre umre tavafının tamamı veya bir kısmı abdestsiz yapılırsa dem (Harem'de bir koyun veya keçi kesmek) gerekir; tavaf abdestli olarak yeniden yapılırsa ceza düşer.

Âdet veya lohusalık hâlindeki kadınlar temizlenmeden tavaf yapamaz; bu durumda neler yapılabileceği adet döneminde umre ve tavaf yazısında ele alınır. Erkekler tavafa başlamadan ıztıba yapar: ridanın ortası sağ koltuk altından geçirilir, iki ucu sol omuz üzerine atılır ve sağ omuz açık kalır. Iztıba yalnızca tavaf süresince uygulanır; tavaf namazında iki omuz yeniden örtülür.

Umre Tavafı Adım Adım Nasıl Yapılır?

Umre tavafı aşağıdaki sırayla yapılır:

1. 1Mescid-i Haram'a girilir ve tavaf alanına (metaf) inilir; Hacerülesved köşesinin hizasına gelinir.
2. 2Kâbe'ye dönülerek tavafa niyet edilir; umre yapan kişi tavafa başlarken telbiyeyi keser.
3. 3Eller namaz tekbirindeki gibi kaldırılarak “Bismillâhi Allâhu ekber” denir; Hacerülesved'e ulaşılamıyorsa el ayası ona doğru tutulup öpülerek uzaktan selamlanır (istilam).
4. 4Kâbe sol tarafta kalacak şekilde, Hatîm denilen yarım daire duvarın dışından yürünerek dönülür.
5. 5Erkekler ilk üç şavtta remel yapar, kalan dört şavtta normal tempoda yürür.
6. 6Her şavtın sonunda Hacerülesved hizasında yeniden istilam yapılır; yedinci şavt da istilamla bitirilir.
7. 7Tavaf bitince iki rekât tavaf namazı kılınır, zemzem içilir ve sa'ye geçilir.

İstilam ve Hacerülesved'i Selamlamak

İstilam, Hacerülesved'e el sürmek veya onu öpmek, bu mümkün değilse uzaktan el ile işaret ederek selamlamaktır ve sünnettir. Günümüzde kalabalık nedeniyle Hacerülesved'e ulaşmak çoğu zaman mümkün olmaz; itişip kakışarak ona ulaşmaya çalışmak başkalarına eziyet verdiği için doğru değildir. Hz. Ömer, Hacerülesved'i öperken "Biliyorum ki sen bir taşsın, ne bir fayda verirsin ne de zarar; Rasûlullah'ı seni öperken görmeseydim seni öpmezdim" demiştir (Buhârî, Hac, 50). Hacerülesved'in hizası, metafı çevreleyen bölümde genellikle yeşil bir ışıkla işaretlenir; bu işaret şavtları saymayı da kolaylaştırır.

Hacerülesved'den önceki köşe olan Rükn-i Yemânî'ye mümkünse el sürülür; burası öpülmez ve uzaktan işaret de edilmez. Kâbe, Mültezem ve Hacerülesved'deki ziyaret âdabının ayrıntıları için Kâbe, Mültezem ve Hacerülesved yazısına bakabilirsiniz.

Remel ve Iztıba Kimler İçin, Ne Zaman?

Remel, erkeklerin tavafın ilk üç şavtında kısa adımlarla, omuzları hafifçe silkeleyerek çalımlı yürümesidir; kalan dört şavt normal tempoda yürünür. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre remel, hicretin 7. yılındaki Umretü'l-kazâ sırasında Müslümanların güçlü ve dinç olduğunu göstermek amacıyla başlamıştır (Buhârî, Hac, 55; Müslim, Hac, 240). Remel ve ıztıba sünnettir; yalnızca erkekler için ve yalnızca ardından sa'y yapılacak tavaflarda, örneğin umre tavafında uygulanır.

Kadınlar remel ve ıztıba yapmaz, tavafı normal yürüyüşle tamamlar. Kalabalık nedeniyle remel yapılamazsa tavaf yine geçerlidir; sünnete uymak için başkalarını itmek doğru değildir. İlk şavtlarda Kâbe'den biraz uzaklaşarak daha rahat bir hat seçmek, remeli başkalarını rahatsız etmeden yapmayı kolaylaştırır.

Tavafta Hangi Dualar Okunur?

Tavaf sırasında belirli bir dua okumak zorunlu değildir. Diyanet'e göre Kur'an'da geçen veya Hz. Peygamber ve sahabeden rivayet edilen duaları okumak yerinde olsa da bunları aynen okumak şart değildir; kişi bildiği dualarla, kendi diliyle ve içten gelerek dua edebilir. Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında Bakara suresinin 201. ayetindeki “Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr” duasını okumak Hz. Peygamber'den rivayet edilen bir uygulamadır.

Dua ve Kur'an, tavafta çevredekileri rahatsız etmeyecek şekilde kısık sesle okunur; kalabalıkta yüksek sesle toplu dua okumak başkalarının huşuunu bozabilir. Metinleriyle birlikte tavaf ve sa'y duaları yazımıza, Harem'de okunabilecek zikirler için umrede zikir ve dua rehberi yazısına bakabilirsiniz.

Tavafın Farz, Vacip ve Sünnetleri

Hanefî mezhebine göre tavafın unsurları şöyle özetlenebilir:

• Farz: Tavafa niyet etmek ve Kâbe'nin etrafında en az dört şavt dönmek. Umre tavafının ilk dört şavtı yapılmazsa tavaf geçersiz olur.
• Vacip: Abdestli olmak, avret yerlerini örtmek, Kâbe'yi sola alarak dönmek, gücü yeten için yürüyerek tavaf etmek, Hatîm'in dışından dönmek, yedi şavtı tamamlamak ve tavaftan sonra iki rekât namaz kılmak.
• Sünnet: Hacerülesved'i istilam etmek, erkekler için ıztıba ve remel, şavtları ara vermeden peş peşe yapmak.

Tavafa Hacerülesved hizasından başlamak, Hanefî âlimlerinin bir kısmına göre sünnet, bir kısmına göre vaciptir; uygulamada tavafa her zaman buradan başlanır. Vacip bir unsur terk edilirse genellikle ceza gerekir, ancak eksiklik Mekke'de iken giderilirse ceza düşer. Diyanet'e göre umre tavafının son üç şavtından biri veya birkaçı eksik bırakılırsa dem gerekir; eksik şavtlar sonradan usulüne uygun tamamlanırsa ceza kalkar. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise yedi şavtın tamamı farzdır; bir şavt eksik kalırsa tavaf geçerli olmaz, sadakayla telafi edilemez ve eksik şavtın tamamlanması gerekir (Hac İlmihali).

Tavaf Sırasında Karşılaşılan Durumlar

Tavaf kalabalık bir ortamda yapıldığı için abdestin bozulması, sayının karışması veya namaz vaktinin girmesi gibi durumlar sık yaşanır. Aşağıdaki başlıklar, Diyanet'in fetvalarına ve Hanefî mezhebinin genel uygulamasına göre bu durumlarda ne yapılacağını özetler. Kişisel bir tereddüt yaşarsanız tavafa devam etmeden önce grup rehberinize danışmanız en sağlıklı yoldur.

Abdest Bozulursa Ne Yapılır?

Tavaf sırasında abdesti bozulan kişi tavafı bırakır, abdest alır ve Diyanet'e göre tavafına kaldığı yerden devam edebileceği gibi baştan da başlayabilir. Abdestin hangi şavtta bozulduğu bilinmiyorsa abdestsizlik ilk şavta hamledilir; bu durumda tavaf ve arkasından yapılan sa'y abdestli olarak yeniden yapılır, yapılmazsa Hanefî'ye göre dem gerekir.

Kalabalıkta abdest almak için metaftan çıkıp geri dönmek zaman aldığından, tavafa başlamadan önce tuvalet ihtiyacını gidermek ve abdesti tazelemek pratik bir önlemdir.

Şavt Sayısında Şüpheye Düşülürse

Şavt sayısında tereddüt eden kişi, kesin olarak emin olduğu en düşük sayıyı esas alır ve tavafı oradan tamamlar. Örneğin beşinci mi altıncı şavtta mı olduğunu bilemeyen kişi beşinci şavtta olduğunu kabul eder. Sayıyı karıştırmamak için parmak sayacı, tesbih veya telefondaki basit bir sayaç kullanılabilir; grupla tavaf edenler sayımı rehbere de bırakabilir.

Namaz Vakti Girerse veya Ara Vermek Gerekirse

Tavaf sırasında farz namaz için kamet getirilirse tavafa ara verilir, namaz cemaatle kılınır ve ardından tavafa kalınan şavttan devam edilir. Aşırı yorgunluk gibi durumlarda kısa bir mola vermek de tavafı bozmaz. Namaz vakitlerine yakın saatlerde metaf çok kalabalıklaştığı için tavafı namazdan hemen sonra ya da kalabalığın azaldığı saatlerde yapmak daha rahattır.

Yaşlılar ve Hastalar Nasıl Tavaf Eder?

Hanefî mezhebinde gücü yeten kişinin tavafı yürüyerek yapması vaciptir; yaşlılık, hastalık veya engellilik gibi bir özrü olanlar tavafı tekerlekli sandalyeyle ya da taşınarak yapabilir ve bu durumda ceza gerekmez. Tavaf, zemin kattaki metafın yanı sıra Mescid-i Haram'ın üst katlarında da yapılabilir; üst katlarda mesafe uzasa da kalabalık genellikle daha azdır. Tekerlekli sandalye ve refakat konusunda yaşlılar için umre rehberine bakabilirsiniz.

Tavaf Namazı ve Sonrası

Yedinci şavt bitince erkekler iki omuzlarını örter ve iki rekât tavaf namazı kılınır; Hanefî mezhebinde bu namaz vaciptir. Mümkünse Makam-ı İbrahim'in arkasında kılınır, kalabalıkta ise Mescid-i Haram'ın uygun herhangi bir yerinde kılınabilir. Birinci rekâtta Fâtiha'dan sonra Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs suresini okumak sünnettir; bu surelerin umredeki yeri için İhlâs suresi ve umre yazımıza bakabilirsiniz. Namaz kerahet vakitlerinden birine denk gelirse bu vakit çıktıktan sonra kılınır.

Namazdan sonra zemzem içilir ve dua edilir; imkân varsa Mültezem'de de dua edilir. Ardından Safâ tepesine gidilerek sa'ye başlanır. Sa'yin yapılışı için umrede sa'y nasıl yapılır rehberine geçebilirsiniz.

Umreden Sonra Nafile Tavaf

Umre tamamlandıktan sonra Mekke'de kalınan günlerde dilediğiniz kadar nafile tavaf yapabilirsiniz. Nafile tavaf da yedi şavt olarak yapılır ve ardından iki rekât namaz kılınır; ancak arkasından sa'y yapılmadığı için ıztıba ve remel uygulanmaz, ihramdan çıktıysanız normal kıyafetle yapılır. Nafile tavafta Kur'an okuma, zikir ve dikkat edilecek noktalar için nafile tavaf ve tavafta Kur'an okuma yazısına bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Tavaf nedir ve kaç çeşit tavaf vardır? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
2. 2.Tavaf esnasında abdesti bozulan kişinin ne yapması gerekir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
3. 3.Umre tavafını yaparken abdesti bozulan, fakat abdestinin hangi şavtta bozulduğunu bilmeden hem tavafı hem de sa'yi tamamlayan kimsenin ne yapması gerekir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
4. 4.Tavafın şavtlarının eksik yapılması durumunda ne gerekir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
5. 5.Hac ve umre görevlerini yaparken belli duaları okumanın hükmü nedir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
6. 6.Hac İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı
7. 7.Fetvalar — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü
8. 8.Tavaf — TDV İslâm Ansiklopedisi