Umrede Sa'y Nasıl Yapılır? Safâ-Merve Adım Adım

Umrede sa'y, umre tavafı ve tavaf namazından sonra Safâ tepesinden başlayıp Merve'de biten, iki tepe arasında yedi kez yürümektir. Safâ'dan Merve'ye her gidiş ve Merve'den Safâ'ya her dönüş ayrı bir şavt sayılır; erkekler yeşil ışıklı bölümde hızlı yürür. Hanefî mezhebine göre sa'y umrenin vacibidir, Şâfiî mezhebine göre ise rüknüdür. Bu rehber sa'yin yapılışını, şavt hesabını ve sa'y sırasında karşılaşılan durumları anlatır.

Sa'y Nedir ve Umredeki Hükmü Nedir?

Sa'y (halk arasında “say”) sözlükte koşmak, çaba göstermek anlamına gelir; umrede ise Safâ ile Merve tepeleri arasında belirli usulle yedi kez yürümektir. Diyanet'in umre tarifinde de belirtildiği üzere Hanefî mezhebine göre umrenin farzları ihram ve tavaf, vacipleri ise sa'y ve tıraştır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise sa'y umrenin rüknüdür; yapılmadan umre tamamlanmış olmaz.

Bu farkın pratik sonucu vardır. Hanefî'ye göre sa'y yapılmadan tıraş olunursa kişi ihramdan çıkmış olur, fakat sa'yi yine yapması gerekir; Hac İlmihali'ne göre umre sa'yi ihramdan çıktıktan sonra yapılırsa dem (Harem'de bir koyun veya keçi kesmek) gerekir. Diğer üç mezhebe göre ise sa'y tamamlanmadan ihramdan çıkılamaz. Diyanet'in Hac İlmihali'ne göre sa'y, Hz. İbrahim'in eşi Hz. Hâcer'in oğlu İsmâil'e su bulmak için Safâ ile Merve arasında yedi sefer gidip gelmesine dayanır; dayanak âyet Bakara 2/158'dir.

Sa'ye Başlamadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Sa'y ancak geçerli bir tavaftan sonra yapılır; tavaf yapılmadan yapılan sa'y umre sa'yi yerine geçmez. Diyanet'e göre abdestin hangi şavtta bozulduğu bilinmeden tamamlanan bir tavafın ardından yapılan sa'y da, tavaf yeniden yapıldığında onunla birlikte yenilenir. Bu yüzden önce tavafın usulüne uygun tamamlandığından emin olunmalıdır; tavafın yapılışı için umre tavafı nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Sa'y için abdestli olmak şart değildir. Diyanet'e göre sa'yi abdestli yapmak sünnet, bilerek abdestsiz yapmak mekruhtur; tavafı abdestli yaptıktan sonra sa'y sırasında abdesti bozulan kişi sa'yini bu hâliyle tamamlarsa sa'yi geçerli olur. Tavaf ile sa'y arasında uzun ara vermemek sünnettir, ancak dinlenmek için verilen kısa bir ara sa'ye zarar vermez.

Umrede Sa'y Adım Adım Nasıl Yapılır?

Sa'y aşağıdaki sırayla yapılır:

1. 1Tavaf namazı ve zemzemden sonra Safâ tepesine gidilir; mümkünse Safâ'ya çıkarken Bakara suresinin 158. ayetinin başı olan “İnne's-Safâ ve'l-Merve min şeâirillâh” okunur.
2. 2Safâ'da Kâbe'ye dönülür, eller dua eder gibi kaldırılarak tekbir, tehlil ve salavat getirilir ve dua edilir.
3. 3Sa'ye niyet edilerek Merve'ye doğru normal adımlarla yürünür.
4. 4Yeşil ışıklarla işaretli bölüme gelince erkekler hızlı yürür (hervele), bölüm bitince normal yürüyüşe döner.
5. 5Merve'ye varılınca Kâbe yönüne dönülüp dua edilir; bu, birinci şavtın tamamlandığı yerdir.
6. 6Merve'den Safâ'ya dönüş ikinci şavt sayılır; aynı usulle toplam yedi şavt tamamlanır.
7. 7Yedinci şavt Merve'de biter; ardından tıraş olunarak ihramdan çıkılır.

Safâ ve Merve'deki Duruşlar

Safâ ve Merve'de durulduğunda Kâbe yönüne dönmek, tekbir ve tehlil getirmek ve dua etmek sünnettir. Bu duruşlarda eller namaz tekbirindeki gibi kulak hizasına değil, dua eder gibi omuz hizasında açılır. Günümüzde her iki tepede de Kâbe doğrudan görünmeyebilir; bu durumda Kâbe'nin bulunduğu yöne dönmek yeterlidir.

Belirli bir dua metni okumak zorunlu değildir; kişi bildiği dualarla ve kendi diliyle dua edebilir. Safâ ve Merve'de uzun süre durmak kalabalık anlarda arkadan gelenlerin yolunu kapatabileceği için, duayı kenara çekilerek yapmak hem size hem çevrenize kolaylık sağlar. Metinleriyle birlikte sa'y duaları için dualar rehberimizden yararlanabilirsiniz.

Yedi Şavt Nasıl Hesaplanır?

Sa'yde bir şavt, iki tepe arasındaki tek yönlü yürüyüştür; gidiş-dönüş bir şavt değildir. Safâ'dan Merve'ye her gidiş 1, 3, 5 ve 7. şavtları, Merve'den Safâ'ya her dönüş 2, 4 ve 6. şavtları oluşturur. Bu hesapla dört gidiş ve üç dönüş yapılır, sa'y Merve'de sona erer.

Sayıyı karıştırmamak için şu basit kural işe yarar: Safâ'dan başlayan şavtlar tek sayılı, Merve'den başlayanlar çift sayılıdır. Sa'y Merve'de bitmiyorsa sayımda bir hata vardır. Şüphe hâlinde emin olunan en düşük sayı esas alınarak sa'y tamamlanır; yanlışlıkla sekizinci bir şavt yapmak sa'yi bozmaz.

Yeşil Işıklar Arasında Hervele

Safâ ile Merve arasındaki yolun ortasında, tavan ve sütunlarda yeşil ışıklarla işaretlenmiş bir bölüm bulunur. Rivayete göre bu bölüm, Hz. Hâcer'in vadi tabanında hızlandığı yere işaret eder. Erkeklerin bu bölümü hızlı ve kısa adımlarla, hafifçe koşar gibi geçmesine hervele denir ve sünnettir.

Kadınlar hervele yapmaz, tüm mesafeyi normal tempoda yürür. Yaşlılar, hastalar ve kalabalık nedeniyle hızlanamayanlar için de hervele gerekmez; sünnete uymak için başkalarını itmek ya da düşme riskine girmek doğru değildir.

Sa'y Sırasında Karşılaşılan Durumlar

Sa'y, tavafa göre daha düz ve geniş bir alanda yapılsa da uzun bir yürüyüş gerektirir; bu nedenle mola, namaz vakti, abdest ve yorgunluk gibi durumlar sık yaşanır. Aşağıdaki bilgiler Hanefî mezhebine ve Diyanet'in ilgili fetvalarına göre özetlenmiştir.

• Namaz vakti girerse: Cemaatle namaz kılınır, ardından sa'ye kalınan şavttan devam edilir.
• Yorulursanız: Kenarda oturup dinlenmek ve su içmek sa'yi bozmaz; şavtların peş peşe yapılması sünnettir, şart değildir.
• Abdest bozulursa: Sa'y bu hâliyle tamamlanabilir; abdest sa'yin şartı değildir.
• Merve'den başladıysanız: Merve'den Safâ'ya yapılan ilk yürüyüş sayılmaz; sa'y Safâ'dan başlatılıp yedi şavta tamamlanmalıdır.
• Tekerlekli sandalye kullanmak: Hanefî mezhebinde gücü yeten için sa'yi yürüyerek yapmak vacip kabul edilir; özrü olanlar tekerlekli sandalyeyle sa'y yapabilir.

Mes'â denilen sa'y alanı birden fazla katlıdır ve sa'y üst katlarda da yapılabilir. Yaşlı ve yürümekte zorlanan misafirlerin sa'y planlaması için yaşlılar için umre rehberine bakabilirsiniz.

Kadınlar Sa'yi Nasıl Yapar?

Kadınlar sa'yi erkeklerle aynı şekilde Safâ'dan başlayarak yedi şavt olarak yapar; yalnızca hervele yapmaz ve Safâ ile Merve'de yüksek bir yere çıkmak için kalabalığa girmezler. Dua ve zikirleri kendileri duyacak şekilde okumaları uygundur. Sa'y alanında kalabalığın yoğun olduğu saatlerde grupla birlikte ve kenar hatlardan yürümek daha rahattır. Diğer ibadetlerdeki farklar için umrede kadın ve erkek farkları yazımıza bakabilirsiniz.

Âdet gören kadın temizlenmeden tavaf yapamayacağı için sa'ye de geçemez; çünkü sa'y geçerli bir tavafın ardından yapılır. Tavafını temiz hâlde tamamladıktan sonra âdeti başlayan kadının sa'y yapıp yapamayacağı ve programın nasıl ayarlanacağı gibi konular için adet döneminde umre ve tavaf yazısını okuyabilir, durumunuzu grup rehberinize danışabilirsiniz.

Sa'yden Sonra: Tıraş ve İhramdan Çıkış

Yedinci şavt Merve'de bittiğinde umrenin son adımı olan tıraşa geçilir. Erkekler saçlarını tıraş ettirir veya kısaltır, kadınlar saçlarının en az dörtte birinin uçlarından parmak boğumu kadar keser; bununla ihramdan çıkılır ve ihram yasakları sona erer. Sa'yden sonra ayrıca iki rekât namaz kılmak gerekmez, ancak dua etmek güzeldir.

Tıraşın nasıl ve nerede yapılacağı, erkek ve kadın farkları için umrede tıraş olma adabı yazısına bakabilirsiniz. Umrenin tüm adımlarını tek sayfada görmek isterseniz umre nasıl yapılır rehberi adımları sırasıyla özetler.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Sa'y esnasında abdesti bozulan kişi ne yapmalıdır? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
2. 2.Umre tavafını yapıp sa'yini tamamlamadan saç tıraşı olup ihramdan çıkan kişinin ne yapması gerekir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
3. 3.Umre tavafını yaparken abdesti bozulan, fakat abdestinin hangi şavtta bozulduğunu bilmeden hem tavafı hem de sa'yi tamamlayan kimsenin ne yapması gerekir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
4. 4.Umre nasıl yapılır? — Diyanet Haber (Diyanet İşleri Başkanlığı)
5. 5.Hac İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı
6. 6.Safâ ve Merve — TDV İslâm Ansiklopedisi