Umrede Adak ve Nezir Geçerli Olur mu?

Umre; namaz, oruç, hac ve kurban gibi adak (nezir) konusu olabilen ibadetlerdendir. "Şu işim olursa umreye gideceğim" diye geçerli bir adakta bulunan kişinin, Hanefî mezhebine göre bu adağı yerine getirmesi vaciptir. Bu yazıda adağın şartlarını, adak umresinin nasıl yapıldığını, Harem'de adak kurbanını ve adağını yerine getiremeyenlerin durumunu Diyanet kaynaklarına dayanarak özetliyoruz.

Adak (nezir) nedir?

Adak, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın İslam İlmihali'ndeki tanımıyla kişinin dinen yükümlü olmadığı hâlde farz veya vacip türünden bir ibadeti yapacağını vaat etmesi ve Allah'a söz vermesidir; Arapçada nezir (nezr) olarak geçer.

Adak iki türlüdür: Herhangi bir şarta bağlı olmayan mutlak adak ("Allah rızası için umre yapacağım" gibi) ve bir şarta bağlanan mukayyet, yani şartlı adak ("Hastam iyileşirse umreye gideceğim" gibi). Gerçekleşmesi istenmeyen bir şarta bağlanan adaklar ("Yalan söylersem …" gibi) ise ilmihalde bir tür yemin olarak değerlendirilir.

Umre adak olarak adanabilir mi?

Evet. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Adak" maddesinde namaz, oruç, hac, sadaka, itikâf ve kurbanla birlikte umre de adak konusu olabilen ibadetler arasında sayılır. Diyanet'e göre adağın geçerli olması için adayanın Müslüman, akıllı ve ergen olması; adanan şeyin ise ibadet niteliğinde, yapılması mümkün ve meşru, farz veya vacip cinsinden bir ibadet olması gerekir.

Kişinin zaten yükümlü olduğu bir ibadet adanamaz; ilmihalde farz olan haccı adamanın bu yüzden geçersiz olduğu belirtilir. Umre Hanefî mezhebinde sünnet olduğundan adanabilir (umre ömürde bir kez mi farzdır). Umreyi farz sayan Şâfiî mezhebini takip edenlerin ilk umrelerini adamasının hükmü için kendi mezheplerindeki âlimlere danışmaları uygun olur; mezheplerin umreye bakışı için umre farz mı sünnet mi yazımıza bakabilirsiniz.

Adak umresini yerine getirmek vacip mi?

Geçerli bir umre adağını yerine getirmek Hanefî mezhebine göre vaciptir. İlmihalde, adanan şey açıkça belirtilmişse adağın mutlak veya şartlı olmasına bakılmaksızın yerine getirilmesinin vacip olduğu ifade edilir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde de Allah'a yakınlaşma amacıyla yapılan adakların yerine getirilmesi gereklidir.

Mutlak adak, adandığı andan itibaren borç olur ve ilmihale göre hemen yerine getirilmesi müstehaptır; kişi imkân bulduğunda geciktirmeden umreye gitmelidir. Belirli bir vakit belirtilmemiş bir adağı yerine getirmeden vefat eden kişi, ilmihaldeki ifadeyle günahkâr olur. Şartlı adakta ise borç şart gerçekleşince doğar; şart gerçekleşmeden yapılan umre adak yerine geçmez, nafile olur.

Adak umresi nasıl yapılır?

Adak umresi; ihrama girme, tavaf (Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmek), sa'y (Safâ ile Merve arasında yedi kez gidip gelmek) ve tıraş olup ihramdan çıkma adımlarıyla normal bir umre gibi yapılır. Tek fark, niyetin adak umresi olarak belirlenmesidir. Diyanet'in Hac İlmihali'nde sayılan tavaf çeşitlerinden biri de adanan tavaf, yani nezir tavafıdır; umre değil yalnızca tavaf adanmışsa bu, ayrı bir nezir tavafı olarak yerine getirilir. Umre adanmışsa temel adımlar şöyledir:

1. 1Mikatta, Mekke'deyseniz Harem sınırının dışında ihrama girin; "Allah'ım, adadığım umreyi yapmak istiyorum, onu bana kolaylaştır ve kabul eyle" anlamında niyet edip telbiye getirin.
2. 2Harem'e gelince umre tavafını yapın ve tavaf namazını kılın.
3. 3Safâ ile Merve arasında yedi şavt sa'y yapın.
4. 4Saçlarınızı tıraş ederek veya kısaltarak ihramdan çıkın.

Aynı yolculukta hem adak hem nafile umre yapacaksanız her birini ayrı ihram ve niyetle yapmanız gerekir; ikinci umrenin nasıl yapılacağı umre yılda kaç defa yapılır yazımızda anlatılır. Menasikin ayrıntısı için umre nasıl yapılır, niyet ve telbiye için umre niyeti nasıl edilir yazılarımıza bakabilirsiniz. Adak umresi için ayrıca kurban kesmek gerekmez.

Adakta zaman ve mekân kaydı bağlayıcı mı?

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre adaklarda mekân kaydı genellikle bağlayıcı değildir; çünkü adağın amacı Allah'a yakınlaşmaktır ve bir fiilin ibadet olması yere göre değişmez. İlmihaldeki örneğe göre Mescid-i Haram'da iki rekât namaz kılmayı adayan kişi, bu namazı başka bir yerde kılmakla adağını yerine getirmiş olur. Umre ise doğası gereği yalnızca Mekke'de yapılabildiğinden, umre adağının yeri zaten bellidir.

Zaman kaydında durum farklıdır: Kurul'un açıklamasına göre namaz ve oruç gibi bedenî ibadetlerde belirtilen vakte uyulması ihtiyata uygundur; şarta bağlanan adaklar da şart gerçekleşince yerine getirilir. "Ramazan'da umre yapacağım" gibi belirli bir zamana bağlanmış bir umre adağının başka bir zamanda yerine getirilip getirilemeyeceği gibi ayrıntılar için müftülüğe danışmanız önerilir.

Harem'de adak kurbanı

Umre yolculuğunda karşılaşılan bir diğer adak türü, Harem bölgesinde kesilmek üzere adanan kurbandır. Diyanet'in ilmihalinde bu kurban "nezir kurbanı" olarak adlandırılır ve hac ile umrede kesilen hedy kurbanları arasında sayılır.

Adak kurbanıyla ilgili genel hükümlere göre adanan hayvanın kurban edilmesi caiz hayvanlardan olması gerekir; tavuk, horoz gibi hayvanlar adak kurbanı olmaz. Adak kurbanının etinden adayan kişi, eşi, anne babası, dedeleri, nineleri, çocukları ve torunları ile dinen zengin sayılanlar yiyemez; tamamı fakirlere dağıtılır. Adağın "hedy" olarak mı yoksa genel bir kurban olarak mı yapıldığı kesim yerini etkileyebileceğinden bu konuda din görevlisine danışın; hedy hakkında ayrıntılar hacda kurban kesimi ve hedy yazımızda.

Adağını yerine getiremeyen ne yapmalı?

Adağını yerine getiremeyen kişinin durumu, engelin türüne göre değişir. Maddi imkânsızlık geçiciyse adak borç olarak kalır ve imkân bulunduğunda yerine getirilir. Kişi adağını yerine getiremeden vefat ederse, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre velileri mecbur olmamakla birlikte onun adına adak borcunu ödeyebilir.

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Hanefî mezhebinde başkası adına umre yapmak caizdir. Ancak sağlık nedeniyle umreye hiç gidemeyecek kişinin adak umresini vekil aracılığıyla yerine getirmesinin şartları kişiye özel bir meseledir. Neyin adandığı belirtilmemiş ve bir niyet de yoksa (belirsiz adak) ilmihale göre yemin keffareti gerekir.

Adakta bulunmak tavsiye edilir mi?

Adakta bulunmanın hükmü mezheplere göre farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefîler adağı mübah sayar; Mâlikîler şarta bağlı olmayan adağı müstehap görür; Şâfiî ve Hanbelîler ise adağı tenzîhen mekruh (hoş karşılanmayan) kabul eder. Bu son görüşün dayanağı, Hz. Peygamber'in adağın hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini, adakla ancak cimrinin malının azaltılmış olacağını bildiren hadisidir.

Bu nedenle bazı âlimler, bir dileğin gerçekleşmesini adağa bağlamak yerine ibadeti doğrudan Allah rızası için yapmayı daha uygun görmüştür. Ancak Allah'a yakınlaşma amacıyla geçerli bir adak yapıldıysa yerine getirilmesi gerekir; imkânınız olduğunda umre planınızı umre paketleri sayfamızdaki seçeneklerle yapabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.İslam İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı
2. 2.Adak — TDV İslâm Ansiklopedisi
3. 3.Adakla ilgili şartlar nelerdir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
4. 4.Zaman veya mekân belirleyerek yapılan adaklarda, bu belirleme bağlayıcı mıdır? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
5. 5.Başkası Adına Umre Yapılabilir Mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
6. 6.Hac İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü