Hacda Vedâ Tavafı Nasıl Yapılır? Hükmü ve Vakti

Vedâ tavafı, hacının hac görevlerini tamamladıktan sonra Mekke'den ayrılmadan önce Kâbe'yi son kez tavaf etmesidir ve Hanefî mezhebine göre mikat dışından gelen hacılar için vaciptir. Diğer tavaflar gibi yedi şavt olarak yapılır; ancak sa'y, remel ve ıztıba içermez. Bu yazıda vedâ tavafının hükmünü, vaktini, adım adım yapılışını, kimlerden düştüğünü ve yapılamadığında ne gerektiğini anlatıyoruz.

Vedâ Tavafı Nedir ve Hükmü Nedir?

Vedâ tavafı, "sader tavafı" olarak da bilinen ve hacının Kâbe'ye vedâ etmek üzere yaptığı son tavaftır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre vedâ tavafı, âfâkî hacıların, yani mikat sınırlarının dışından gelen hacıların Mekke'den ayrılmadan önce yapmaları gereken tavaftır ve haccın vaciplerindendir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin aktardığına göre Hz. Peygamber hac ibadetini yerine getiren sahâbîlere son iş olarak Kâbe'yi tavaf etmelerini emretmiştir (Ebû Dâvûd, Menâsik, 83).

Mekke'de ve Hanefîlere göre mikat sınırları içinde oturanlar için vedâ tavafı vacip değildir. Vedâ tavafı Hanbelî mezhebinde de vaciptir; Mâlikî mezhebinde ise müstehap kabul edilir. Vedâ tavafı haccın bir parçasıdır; yalnızca umre için gelenler açısından Hanefî mezhebinde vacip değildir, ancak ayrılırken Kâbe'yi tavaf etmek güzel bir davranıştır.

Vedâ Tavafı Ne Zaman Yapılır?

Vedâ tavafının vakti, ziyaret tavafı yapıldıktan sonra başlar. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Hanefî mezhebinde ziyaret tavafından sonra yapılan her nafile tavaf vedâ tavafı yerine geçer; vedâ tavafının Mekke'den ayrılış günü yapılması ise müstehaptır.

Şâfiî mezhebine göre hacı vedâ tavafından sonra namaz, dua ve yol hazırlığı dışında beklemeden yola çıkmalıdır; gereksiz yere Mekke'de kalırsa tavafı yeniden yapması gerekir. Diyanet, ihtiyaç hâlinde Hanefî görüşüne göre hareket edilebileceğini belirtir. Uygulamada kafileler vedâ tavafını, Medine'ye veya havalimanına hareketten önceki son gün ya da saatlerde yapar; otel çıkış ve otobüs saatlerini buna göre planlamak gerekir.

Vedâ Tavafı Adım Adım Nasıl Yapılır?

Vedâ tavafı, diğer tavaflar gibi Hacerülesved hizasından başlanarak ve Kâbe sola alınarak yapılır. Hacı bu tavafı ihramdan çıkmış olduğu için normal kıyafetleriyle yapar:

1. 1Abdest alın ve vedâ tavafına niyet edin.
2. 2Hacerülesved hizasında durup onu selamlayın (istilam); kalabalıkta uzaktan el ile işaret etmek yeterlidir.
3. 3Kâbe'yi solunuza alarak yedi şavt tamamlayın. Bu tavafta remel (ilk üç şavtta çalımlı yürüyüş) ve ıztıba (ihramın sağ omzu açıkta bırakılarak giyilmesi) yapılmaz.
4. 4Tavaftan sonra mümkünse Makam-ı İbrâhim'in arkasında, kalabalıksa Mescid-i Haram'ın uygun bir yerinde iki rekât tavaf namazı kılın.
5. 5Zemzem için ve dua edin; kalabalık izin verirse Mültezem'de, yani Hacerülesved ile Kâbe kapısı arasında dua edin. Diyanet Hac İlmihali, Mültezem'de duanın başkalarına sıkıntı vermeyecek ve izdihama sebep olmayacaksa yapılabileceğini, günümüzde izdiham nedeniyle bunun pek mümkün olmadığını belirtir.

Vedâ tavafından sonra sa'y yapılmaz. Tavafın uygulamalı anlatımı, dualar ve kalabalıkta dikkat edilecekler için tavaf nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Kimler Vedâ Tavafı Yapmakla Yükümlü Değildir?

Vedâ tavafı mikat dışından gelen hacılar için vacip olduğundan bazı kişilerden düşer. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvalarına ve Hanefî mezhebine göre şu kişiler vedâ tavafı yapmakla yükümlü değildir:

• Âdetli veya lohusa kadınlar: Vedâ tavafı yapmadan Mekke'den ayrılabilir; kendilerine ceza gerekmez.
• Mekke'de ve mikat sınırları içinde oturanlar: Vedâ tavafı onlar için vacip değildir.
• Haccı kaçıran kişi: Arafat vakfesini kaçırıp umreyle ihramdan çıkan kişiye vedâ tavafı gerekmez.
• Yalnızca umre yapanlar: Hanefî mezhebine göre vedâ tavafı umre için vacip değildir.

Âdetli kadın Mekke'den ayrılmadan önce temizlenirse vedâ tavafını yapması gerekir. Âdet hâlinde tavaf ve diğer ibadetlerle ilgili ayrıntılar için âdet döneminde umre ve tavaf rehberine bakabilirsiniz.

Vedâ Tavafı Yapılmazsa Ne Gerekir?

Vedâ tavafı vacip olduğu için, mazereti olmayan âfâkî hacının bu tavafı yapmadan Mekke'den ayrılması Hanefî mezhebine göre ceza (dem) gerektirir. Hacı Mekke'den çıktıktan sonra, mikat sınırını geçmeden geri dönüp vedâ tavafını yaparsa ceza gerekmez.

Mikat geçildikten sonra ise geri dönmek zorunlu değildir; hacı dem kestirerek sorumluluktan kurtulur. Geri dönmek isterse Mekke'ye umre için ihramlı girmesi gerekir. Kafileyle yolculuk yapan hacı için bu seçenekler çoğu zaman pratik olmadığından, vedâ tavafını program değişikliklerini hesaba katarak zamanında yapmak en doğrusudur. Kişisel durumunuz için kafile din görevlisine danışın.

Vedâ Tavafında Sık Yapılan Hatalar ve Pratik Öneriler

Vedâ tavafında karşılaşılan sorunların çoğu, zamanlama ve yanlış bilinen hükümlerden kaynaklanır. Şu noktalar son gününüzü kolaylaştırır:

• "Vedâdan sonra hiçbir şey yapılmaz" inancı: Hanefî mezhebine göre vedâ tavafından sonra namaz kılmak, alışveriş yapmak veya kafileyi beklemek tavafı geçersiz kılmaz.
• Zamanlama: Bavulunuzu ve otel çıkışınızı önceden hazırlayın; tavafı kafilenin hareket saatine sıkıştırmayın.
• Kalabalık: Yaşlılar ve yürümekte zorlananlar için üst katlar veya tekerlekli sandalye ile tavaf daha rahat olabilir; hazırlık için yaşlılar için tekerlekli sandalye rehberine bakabilirsiniz.
• Zemzem: Yanınızda götüreceğiniz zemzemin taşınma kurallarını önceden öğrenin; bilgi için zemzem suyu nasıl taşınır rehberine bakın.

Vedâ tavafını kafilenizden ayrılarak tek başınıza yapacaksanız buluşma saatini ve yerini mutlaka teyit edin.

Vedâ Tavafından Sonra: Medine Ziyareti veya Dönüş

Vedâ tavafından sonra hacılar, programlarına göre ya Medine'ye geçer ya da havalimanına giderek memleketlerine döner. Medine ziyareti haccın menasikinden değildir; hac programlarında hacın öncesinde veya sonrasında yer alabilir. Mescid-i Nebevî ve Ravza ziyareti için Medine'de Ravza ve Mescid-i Nebevî rehberine göz atabilirsiniz.

Haccın bütün aşamalarını sırasıyla görmek için adım adım hac rehberine, kafilelerin gün gün akışı için hac günlük programları sayfasına bakabilirsiniz.

Umrede vedâ tavafı gerekir mi?

Vedâ tavafı haccın bir parçasıdır; yalnızca umre için gelenler açısından Hanefî mezhebinde vacip değildir, ancak Mekke'den ayrılırken Kâbe'yi tavaf etmek güzel bir davranıştır. Umre dönüşünde yapılacaklar için umre dönüş süreci rehberimize, programlar için umre paketleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Ziyaret tavafının hemen ardından vedâ tavafı yapmak caiz midir? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
2. 2.Kafilesi Mekke'den ayrılacak olan bir kadının âdet hâli sebebiyle vedâ tavafı yapamaması durumunda ceza gerekir mi? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
3. 3.Tavaf nedir ve kaç çeşit tavaf vardır? — Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
4. 4.Tavaf — TDV İslâm Ansiklopedisi
5. 5.Hac İlmihali — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü