Mekke'de Gezilecek Yerler: Kutsal Mekânlar Rehberi

Mekke'de gezilecek yerlerin, yani Mekke ziyaret yerlerinin başında Kâbe ve onu çevreleyen Mescid-i Haram gelir; umrenin ibadetleri (ihram, tavaf, sa'y ve tıraş) burada tamamlanır. İbadetten sonraki günlerde Hira ve Sevr dağları, Cennetü'l-Muallâ, Cin Mescidi, Ten'im ile hac mekânları Arafat, Müzdelife ve Mina ziyaret edilir. Bu rehber her yeri kısaca tanıtır; ayrıntı isteyen başlıklar için ilgili yazılara yönlendirir.

Mescid-i Haram ve Kâbe

Mescid-i Haram, Kâbe'yi çevreleyen ve dünyanın en büyük mescidi olan yapıdır; Müslümanların kıblesi olan Kâbe, mescidin ortasındaki tavaf alanında (mataf) bulunur. Tavaf, Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmektir ve umrenin rükünlerindendir. Kâbe'nin çevresinde Hacerülesved, Mültezem, Rüknü Yemânî, Hatîm ve Makam-ı İbrahim gibi özel noktalar yer alır; bunların anlamını ve ziyaret adabını Kâbe, Mültezem ve Hacerülesved rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Mescid-i Haram'da ilk günlerde işinizi kolaylaştıracak birkaç pratik nokta:

• Farz namaz vakitlerinde mataf ve zemin kat çok dolar; tavaf için kuşluk vakti ve gece geç saatler görece sakindir.
• Mescidin çok sayıda numaralı kapısı vardır; grubunuzla bir kapı numarasını buluşma noktası olarak belirlemek kaybolmayı önler.
• Yaşlı ve yürümekte zorlanan misafirler tavaf ve sa'yi tekerlekli sandalyeyle, genellikle üst katlardaki güzergâhlardan yapar.

Safâ ve Merve: Sa'y Güzergâhı

Safâ ve Merve, bugün Mescid-i Haram'ın içinde kalan iki küçük tepedir. Sa'y, bu iki tepe arasında yedi kez gidip gelmektir ve Hz. Hacer'in oğlu İsmail için su ararken burada koşmasını anar. Güzergâh bugün kapalı, klimalı ve çok katlı bir koridordur; yeşil ışıklarla işaretlenmiş bölümde erkeklerin hafifçe koşar adım yürümesi (hervele) sünnettir. Adım adım yapılışını umre sa'yi rehberimizde bulabilirsiniz.

Zemzem Kuyusu ve Sebiller

Zemzem, Mescid-i Haram'da Hacerülesved'in karşısında, Kâbe'ye yaklaşık 19 metre uzaklıktaki kuyudan çıkan sudur (TDV İslâm Ansiklopedisi). Ziyaretçiler zemzemi mescidin dört bir yanındaki sebillerden içer; dağıtım düzeni Suudi makamlarınca belirlenir. Sebillerde genellikle soğuk ve soğuk olmayan zemzem ayrı ayrı sunulur. Zemzemin fazileti, içme adabı ve dönüşte taşınması için umrede zemzem suyu rehberimize bakabilirsiniz.

Hira Mağarası ve Nur Dağı

Hira Mağarası, Kâbe'nin yaklaşık 5 km kuzeydoğusundaki Nur Dağı'nda (Cebel-i Nûr), zirvenin biraz altında yer alan küçük bir mağaradır. Hz. Peygamber'e ilk vahiy, Alak Suresi'nin ilk ayetleriyle burada gelmiştir. Mağaraya dik bir patika ve çok sayıda basamakla çıkılır; tırmanış kişinin fiziksel durumuna, kalabalığa ve sıcaklığa göre yaklaşık 40–60 dakika sürer ve kalp, akciğer ya da eklem rahatsızlığı olanlara önerilmez.

Dağın eteğindeki yaklaşık 67.000 m²'lik Hira Kültür Bölgesi'nde Vahiy Sergisi ve Kur'an Müzesi bulunur; tırmanamayanlar ziyareti burada tamamlayabilir. Tırmanış saatleri, hazırlık ve kimlere uygun olduğu için Hira Mağarası ve Nur Dağı rehberimize göz atın.

Sevr Dağı ve Sevr Mağarası

Sevr Mağarası, Mescid-i Haram'ın yaklaşık 4 km güneydoğusundaki Sevr Dağı'nda bulunur; TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hz. Peygamber ile Hz. Ebûbekir, Medine'ye hicret sırasında takipçilerden korunmak için burada üç gece kalmıştır. Kur'an-ı Kerim'de Tevbe Suresi 40. ayette bu mağara olayına işaret edilir. Sevr'e çıkış Hira'dan daha uzun ve yorucu kabul edildiği için kafile programlarında dağ çoğunlukla eteğinden görülür ve hicret yolculuğu orada anlatılır. Tırmanmak isteyenler serin saatleri seçmeli ve yalnız çıkmamalıdır.

Cennetü'l-Muallâ ve Cin Mescidi

Cennetü'l-Muallâ, Mekke'nin tarihî mezarlığıdır; Hz. Peygamber'in eşi Hz. Hatice, dedesi Abdülmuttalib, amcası Ebû Tâlib ve küçük yaşta vefat eden oğlu Kâsım'ın burada medfun olduğu bilinir. Kabirler bugün sade taşlarla işaretlidir ve ziyaret, izin verilen alanlardan selam verip dua ederek yapılır. Mezarlığa yakın Cin Mescidi, Cin sûresinde anlatılan olayla ilişkilendirilen bir mescittir; olayın tam olarak bu noktada geçtiği kaynaklarda kesin değildir. Mescit programlarda kısa bir durak olarak yer alır.

Ten'im: Hz. Âişe Mescidi ve Ek Umre

Ten'im, Harem sınırının Mekke şehir merkezine en yakın noktasıdır ve buradaki Hz. Âişe Mescidi, Mekke'de kalırken yeni bir umre yapmak isteyenlerin ihrama girdiği yerdir. Harem bölgesinde bulunan kişi umre için Harem sınırı dışına (Hil bölgesine) çıkarak ihrama girer; Ten'im bunun en pratik noktasıdır. Hz. Âişe'nin Veda Haccı'nda Hz. Peygamber'in izniyle buradan ihrama girip umre yaptığı rivayet edilir. Mescitte abdest ve ihram hazırlığı için alanlar bulunur; ek umre düşünüyorsanız ulaşımı rehberinizle planlayın. İhrama niyet ve telbiye için umre niyeti nasıl edilir yazımıza bakabilirsiniz.

Arafat ve Cebel-i Rahme

Arafat, Harem sınırlarının dışında, Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda, Taif yolu üzerindeki geniş ovadır (TDV); Zilhicce'nin 9. günü (Arefe) burada yapılan vakfe, yani belirli süre Arafat'ta bulunmak, haccın en önemli rüknüdür. Vakfenin anlamı ve Arefe günü için Arefe günü ve Arafat vakfesi yazımıza bakabilirsiniz. Ovadaki Cebel-i Rahme (Rahmet Tepesi) ve Nemire Mescidi en bilinen noktalardır. Umre döneminde Arafat'a gidip bu yerleri görmek mümkündür; ancak hac günleri dışında Arafat'ta bulunmanın özel bir ibadet hükmü yoktur, ziyaret tarih ve tefekkür amaçlıdır.

Müzdelife ve Mina

Müzdelife, Arafat ile Mina arasındaki bölgedir; hacılar Arefe akşamı Arafat'tan buraya gelir, geceyi geçirir ve cemreler için taş toplar. Mina ise Mescid-i Haram'ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusunda, Harem sınırları içinde (TDV); Kurban Bayramı günlerinde cemre atmanın, yani şeytanı temsil eden taş sütunlara küçük taşlar atmanın yapıldığı ve on binlerce çadırın kurulduğu vadidir; Cemerât köprüsü ve Hayf Mescidi buradadır. Hac dışında bu bölgeler boştur ve genellikle araçtan görülür. Hac sırasındaki akışı Müzdelife ve Mina rehberimizde anlattık.

Mekke Ziyaretleri Nasıl Planlanır?

Mekke ziyaretleri çoğu programda umre ibadeti tamamlanıp ihramdan çıkıldıktan sonraki bir günde, rehber eşliğinde ve araçla yapılan yarım günlük bir turla gerçekleştirilir. Tur genellikle Hira ve Sevr çevresi, Arafat, Müzdelife ve Mina güzergâhını kapsar; Ten'im ve Cennetü'l-Muallâ programa ve zamana göre eklenir.

• Sabah erken saatler, özellikle yaz aylarında umre yapanlar için sıcak ve kalabalık açısından en uygun zamandır.
• Duraklar namaz vakitlerine göre ayarlanır; vakit girdiğinde yakındaki bir mescitte namaz kılınır.
• Ziyaret turu, transfer ve programın kapsamı seçtiğiniz turun kaydında ve sözleşmenizde yazılı olarak belirtilir; turun detayını umre paketleri sayfasında inceleyebilirsiniz.
• Otelinizin Harem'e uzaklığı, ziyaretlerden artan zamanı Mescid-i Haram'da ne kadar rahat geçireceğinizi belirler; mesafe seçeneklerini Mekke ve Medine otelleri sayfasında karşılaştırdık.

Mekke'den Sonra Medine Ayağı

Umre programlarının çoğunda Mekke ve Medine birlikte yer alır. Programın Mekke'de mi Medine'de mi başladığı turdan tura değişir ve turun kaydında yazılır. Ravza-i Mutahhara, Cennetü'l-Bakî, Uhud, Kubâ ve Kıbleteyn gibi yerler Medine'dedir; bu noktaları Medine'de gezilecek yerler rehberimizde ayrıca derledik.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Hira — TDV İslâm Ansiklopedisi
2. 2.Zemzem — TDV İslâm Ansiklopedisi
3. 3.Hira Cultural District — Hira Cultural District
4. 4.Hira Cultural District (Suudi Basın Ajansı haberi) — Suudi Basın Ajansı (SPA)
5. 5.Sevr Mağarası — TDV İslâm Ansiklopedisi
6. 6.Arafat — TDV İslâm Ansiklopedisi
7. 7.Mina — TDV İslâm Ansiklopedisi
8. 8.Cidde — TDV İslâm Ansiklopedisi