Umrede Zemzem Suyu: Nedir, Nerede ve Nasıl İçilir?

Zemzem suyu, Mekke'de Mescid-i Haram'ın içindeki kuyudan çıkan ve Müslümanların bereketli kabul ettiği sudur; umrede tavaf ve sa'y aralarında, namazdan sonra ya da susadıkça sebillerden ücretsiz içilir. Bu rehber zemzemin kaynağını, faziletini, Mekke ve Medine'de nerede bulunduğunu ve içme adabını anlatır. Ziyaret yerleri ve zemzemin eve taşınması için ilgili rehberlere yönlendirir.

Zemzem Suyu Nedir?

Zemzem suyu, Mescid-i Haram'da Hacerülesved'in karşısında, Kâbe'ye 19 metre uzaklıktaki Zemzem Kuyusu'ndan çıkan sudur. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kuyu, ağızdan itibaren 12,80 metre örülü ve altında 17,20 metre kayaya oyulmuş iki bölümden oluşur; toplam derinlik 30 metre, çap 1,5–2,5 metredir ve kuyuyu yeraltındaki kaynaklar besler. Zemzem bugün Suudi makamlarının denetiminde dağıtılır; ziyaretçiler suyu Mescid-i Haram'ın ve Mescid-i Nebevî'nin sebillerinden içer.

"Zemzem" kelimesine sözlükte "bol ve akıcı olma", "ses" gibi anlamlar verilmiş, İbn Abbas'a nispetle "su sesi" mânası da nakledilmiştir; TDV'ye göre kelimenin Arapça kökenli olması daha muhtemeldir. Adın Hz. Hâcer'in suyu çevirme hareketiyle ("zemm zemm", yani "tut, tut") ilişkilendirildiği de rivayet edilir.

Zemzem Kuyusunun Hikâyesi

Zemzem Kuyusu'nun ortaya çıkışı, Hz. İbrahim'in eşi Hz. Hacer ile oğlu İsmail'i ıssız Mekke vadisinde bırakmasına dayanır. Rivayete göre Hz. Hacer, susuz kalan oğlu için Safâ ile Merve tepeleri arasında yedi kez gidip gelerek su aramış, ardından İsmail'in bulunduğu yerde su fışkırmıştır. Umredeki sa'y ibadeti bu arayışı anar. Kuyu zamanla kaybolmuş, Hz. Peygamber'in dedesi Abdülmuttalib tarafından yeniden kazılarak ortaya çıkarılmıştır.

Zemzemin Fazileti Nedir?

Zemzemin fazileti, Hz. Peygamber'den gelen "Zemzem hangi niyetle ve ne maksatla içilirse ona şifa olur" hadisiyle bilinir (Müsned, III, 357; İbn Mâce, Menâsik, 78). Hz. Peygamber'in ashabına zemzemi memleketlerine götürmelerini tavsiye ettiği ve kendisinin de Medine'deyken Mekke'den zemzem getirttiği nakledilir (Tirmizî, Hac, 112); hacıların zemzemi hediye olarak memleketlerine götürme geleneği buradan gelir.

Zemzem içmek umrenin rüknü ya da vacibi değildir; tavaf ve tavaf namazından sonra içilmesi güzel görülen bir davranıştır. Zemzemi şifa niyetiyle içmek de mümkündür, ancak hastalığı olanlar tedaviyi ve doktor önerilerini bırakmamalıdır.

Umrede Zemzem Nerede İçilir?

Umrede zemzem, Mescid-i Haram'ın avlularında, katlarında ve sa'y koridorunda bulunan sebillerden ücretsiz içilir. Sebillerin yanında tek kullanımlık bardaklar bulunur ve çoğu noktada soğuk ve soğuk olmayan zemzem ayrı musluklardan verilir. Tavaftan sonra mataf çevresindeki sebillere ulaşmak zor olursa üst katlardaki veya kapı çevresindeki sebilleri kullanabilirsiniz.

Medine'de Mescid-i Nebevî'nin içindeki sebillerde de Mekke'den getirilen zemzem sunulur. Otellerde verilen şişe suların zemzem olmadığını unutmayın; odanızda zemzem bulundurmak isterseniz kendi temiz şişenizi sebilden doldurabilir veya resmi ambalajlı zemzem satın alabilirsiniz.

Zemzem Nasıl İçilir? Adap ve Dua

Zemzem içme adabı, TDV İslâm Ansiklopedisi'nde de özetlendiği gibi kıbleye yönelmek, besmele ile başlamak ve üç yudumda içmektir. Adım adım şöyle uygulanabilir:

1. 1Mümkünse Kâbe'ye, değilse kıble yönüne dönün.
2. 2Besmele çekerek bardağı sağ elinizle alın.
3. 3Suyu bir nefeste değil, üç yudumda, her yudum arasında bardağı ağzınızdan uzaklaştırarak için.
4. 4İçerken veya içtikten sonra dilediğiniz duayı edin; Diyanet'in Hac ve Umre Eğitim portalında yayımlanan zemzem duasının meali şöyledir: “Allah'ım! Bana fayda veren bir ilim, geniş ve bereketli bir rızık, her çeşit dert ve hastalıktan tam bir şifa lütfet.”
5. 5Bitirince “Elhamdülillah” diyerek Allah'a şükredin.

Hz. Peygamber'in zemzemi ayakta içtiği Buhârî ve Müslim'de rivayet edildiğinden ayakta içmek yaygındır; oturarak içmek de caizdir. Tavaftan sonra okunabilecek diğer dualar için umre duaları rehberimize bakabilirsiniz.

Zemzem İçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Zemzem içerken en önemli nokta, sıcakta vücudu zorlamadan ve hijyene dikkat ederek içmektir. Sıcak havada çok soğuk suyu hızla içmek boğaz ve mide rahatsızlığına yol açabilir; bu yüzden soğuk olmayan zemzemi tercih etmek veya yavaş içmek iyi olur.

• Tek kullanımlık bardakları bir kez kullanıp atık kutusuna bırakın; sebil musluğuna ağız veya şişe ağzı değdirmeyin.
• Tavaf ve sa'y sırasında sıvı kaybı fazladır; zemzemi gün boyuna yayarak için (sıcak çarpması ve sıvı kaybı rehberimize de bakın). Genel su ve yemek önlemleri için umrede yemek ve su güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
• Sebillerin çevresi ıslak ve kaygan olabilir; özellikle yaşlılar dikkatli yürümelidir.
• Kalabalık saatlerde sebil önünde uzun süre durmayın; arkadaki kişilere yer açın.

Tavafta ve Sa'yde Zemzem

Tavaf ve sa'y arasında zemzem içmek, hem Hz. Peygamber'in uygulamasına uymak hem de sa'y öncesi dinlenmek için yaygın bir alışkanlıktır. Umre sırasında sıralama genellikle şöyledir: yedi şavtlık tavaf, Makam-ı İbrahim arkasında ya da uygun bir yerde iki rekât tavaf namazı, zemzem içmek ve ardından Safâ'ya geçip sa'ye başlamak. Bu akışın ayrıntıları umre tavafı nasıl yapılır rehberimizde yer alır.

Zemzemi Eve Götürmek

Zemzemi yakınlarınıza götürmek istiyorsanız havayolunuzun kuralına uymanız gerekir: havayolları zemzemi genellikle resmî mühürlü ambalajda ve valizden ayrı bir parça olarak kabul eder; izin verilen miktar ve koşullar havayoluna göre değiştiği için biletinizdeki kuralı teyit edin. Sebilden pet şişelere doldurulan zemzem çoğu havayolunca kabul edilmez. Türkiye'ye girişte gümrük mevzuatı zemzem için sayısal bir miktar yazmaz; miktarı Ticaret Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığı belirler. Ambalaj, bagaj hakkı ve el bagajı kurallarını zemzem suyu nasıl taşınır rehberimizde, dönüş günü yapılacakları umre dönüş süreci sayfasında anlattık.

Mekke ve Medine'deki Ziyaret Yerleri

Zemzem Kuyusu dışında Mekke ve Medine'de umre yolcularının ziyaret ettiği pek çok tarihî ve manevi mekân vardır. Mekke'de Kâbe'nin bölümleri, Hira ve Sevr dağları, Cennetü'l-Muallâ ve Ten'im; Medine'de Ravza, Cennetü'l-Bakî, Uhud, Kubâ ve Kıbleteyn öne çıkar. Bu yerleri şehir bazında Mekke'de gezilecek yerler ve Medine'de gezilecek yerler rehberlerimizde ayrıntılı olarak derledik.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

1. 1.Zemzem — TDV İslâm Ansiklopedisi
2. 2.Suudi Arabistan'dan seyahat edecek misafirlerimizin dikkatine — Pegasus Hava Yolları
3. 3.Dualar — Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü
4. 4.Yolcu Muafiyetleri — T.C. Ticaret Bakanlığı